Kritik Habitat Değerlendirmesi (Critical Habitat Assessment – CHA), yatırım projelerinin yüksek biyoçeşitlilik değerleri üzerindeki potansiyel etkilerinin belirlenmesi ve uluslararası finansman standartları kapsamında değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmektedir. BİTEY, enerji, madencilik, altyapı ve diğer yatırım projelerinde IFC Performance Standard 6 (IFC PS6) ve EBRD Performance Requirement 6 (EBRD PR6) gereklilikleri doğrultusunda kritik habitat değerlendirmesi ve biyoçeşitlilik danışmanlığı hizmetleri sunmaktadır.
Kritik Habitat Değerlendirmesi Nedir?
Kritik Habitat Değerlendirmesi (KHD/CHA), proje alanı ve etki alanında bulunan yüksek biyoçeşitlilik değerlerinin belirlenmesi ve bu değerlerin IFC PS6 kriterleri doğrultusunda değerlendirilmesi sürecidir.
IFC PS6 kapsamında kritik habitat değerlendirmesinde özellikle aşağıdaki biyoçeşitlilik değerleri dikkate alınmaktadır:
- Kritik Tehlikede (CR) ve Tehlikede (EN) türler,
- endemik ve dar yayılışlı türler,
- göçmen ve topluluk oluşturan türlerin küresel ölçekte önemli konsantrasyonları,
- yüksek derecede tehdit altındaki veya benzersiz ekosistemler,
- temel evrimsel süreçlerle ilişkili alanlar.
IFC PS6 Kritik Habitat Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Kritik Habitat Değerlendirmesi, yalnızca proje sahasının sınırlarıyla sınırlı bir inceleme değildir. Projenin potansiyel etkileri ile değerlendirmeye konu olan biyoçeşitlilik değerlerinin ekolojik özellikleri dikkate alınarak uygun çalışma ve etki alanları belirlenir. Mevcut bilimsel veriler, ulusal ve uluslararası veri kaynakları ve gerekli durumlarda gerçekleştirilen saha araştırmaları birlikte değerlendirilir.
BİTEY Kritik Habitat Değerlendirmesi Çalışmaları
BİTEY tarafından gerçekleştirilen kritik habitat çalışmalarında projenin niteliğine, konumuna ve ekolojik özelliklerine göre masa başı çalışmalar ile saha araştırmaları birlikte ele alınmaktadır.
Biyoçeşitlilik Literatür ve Veri Taraması
Proje alanı ve çevresine ilişkin mevcut flora, fauna, habitat, korunan alan ve tür dağılım verileri incelenerek değerlendirme için gerekli biyoçeşitlilik veri altyapısı oluşturulur.
Flora ve Fauna Araştırmaları
Proje alanı ve etki alanındaki flora ve fauna unsurları değerlendirilir. Türlerin koruma statüleri, dağılımları, habitat kullanımları ve proje açısından taşıdıkları önem dikkate alınır.
Habitat Değerlendirmesi
Proje alanı ve etki alanındaki doğal ve değiştirilmiş habitatlar belirlenerek hassas, tehdit altındaki veya koruma açısından önem taşıyan habitat ve ekosistemler değerlendirilir.
Koruma Açısından Önemli Türlerin Değerlendirilmesi
IUCN Kırmızı Liste başta olmak üzere ilgili ulusal ve uluslararası kaynaklardan yararlanılarak tehdit altındaki, endemik, dar yayılışlı ve koruma açısından önem taşıyan türler değerlendirilir.
Göçmen ve Topluluk Oluşturan Türlerin Değerlendirilmesi
Özellikle kuşlar ve yarasalar açısından göç yolları, önemli geçiş alanları ve türlerin üreme, beslenme, dinlenme veya geceleme amacıyla yoğunlaştığı alanlar değerlendirilir.
IFC PS6 Kritik Habitat Kriterlerinin Değerlendirilmesi
Elde edilen veriler IFC PS6 ve ilgili rehber dokümanlarda tanımlanan kriterler doğrultusunda değerlendirilerek kritik habitatı tetikleyebilecek biyoçeşitlilik değerleri ve bunların proje açısından önemi belirlenir.
Hangi Projelerde Kritik Habitat Değerlendirmesi Yapılır?
Kritik Habitat Değerlendirmesi; özellikle uluslararası finans kuruluşları tarafından finanse edilen veya IFC PS6 ve EBRD PR6 gibi biyoçeşitlilik standartlarına uyum gerektiren yatırım projelerinde önem taşımaktadır. Değerlendirmenin kapsamı, projenin konumu, etki alanı, habitat özellikleri ve bölgede bulunan biyoçeşitlilik değerlerine göre proje özelinde belirlenmektedir.
BİTEY tarafından yürütülen biyoçeşitlilik çalışmaları kapsamında kritik habitat değerlendirmesi; rüzgâr enerji santralleri (RES), güneş enerji santralleri (GES), madencilik projeleri, enerji iletim hatları, ulaşım ve diğer altyapı yatırımları ile endüstriyel tesisler için projenin özellikleri ve finansman gereklilikleri doğrultusunda gerçekleştirilebilmektedir.
Özellikle geniş alan kullanan veya doğal habitatlarla etkileşim potansiyeli bulunan projelerde flora, fauna, kuş, yarasa ve habitat verilerinin birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Kritik habitat çalışmasının erken proje aşamalarında gerçekleştirilmesi, önemli biyoçeşitlilik değerlerinin ve potansiyel proje risklerinin erken dönemde belirlenmesine ve kaçınma önlemlerinin proje planlamasına dahil edilmesine katkı sağlamaktadır.
Proje Etkileri ve Azaltım Hiyerarşisi
Kritik Habitat Değerlendirmesi yalnızca kritik habitatın varlığının belirlenmesiyle sınırlı değildir. Projenin önemli biyoçeşitlilik değerleri üzerindeki potansiyel doğrudan, dolaylı ve kümülatif etkileri de değerlendirilir.
Bu kapsamda kaçınma, en aza indirme, restorasyon ve gerektiğinde biyolojik çeşitlilik dengeleme (biodiversity offset) yaklaşımları dikkate alınarak projeye özgü azaltım ve yönetim tedbirlerinin geliştirilmesine yönelik değerlendirmeler yapılır.
IFC PS6 ve EBRD PR6 Uyumlu Biyoçeşitlilik Danışmanlığı
BİTEY; kritik habitat çalışmalarını flora, fauna, habitat, ornitoloji ve yarasa araştırmalarıyla bütünleşik şekilde ele alarak enerji, madencilik, altyapı ve diğer yatırım projelerinin biyoçeşitlilik risklerinin bilimsel verilere dayalı olarak değerlendirilmesine yönelik danışmanlık hizmetleri sunmaktadır.
Çalışmalar, projenin özellikleri ve finansman gerekliliklerine bağlı olarak Kritik Habitat Değerlendirmesi (CHA), Biyoçeşitlilik Yönetim Planı (BMP), Biyoçeşitlilik Eylem Planı (BAP), biyoçeşitlilik izleme programları ve Biodiversity Offset çalışmalarının hazırlanmasına temel oluşturacak şekilde planlanabilmektedir.
